Merkez Bankası’nın Görevleri Nelerdir?
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), 3 Ekim 1931 tarihinde Ankara’da kurulmuştur. Dünya genelinde her ülkenin merkez bankası, o ülkenin diğer kurumlarından bağımsızdır. Hükümetten bağımsız bir şekilde ülkenin para politikalarını yürütmekle mükelleftir. Bağımsızlıkları, günümüzde serbest piyasanın değişen hükümetlerden ya da siyasi politikalardan etkilenmemesi amacıyla oldukça önem taşır. Birçok ülkede merkez bankalarının bağımsızlığı yasalarla korunmuştur. Merkez Bankası kredi ve para politikalarını düzenlerken hükümetle birlikte çalışır. Hükümetin yapacağı hamleler enflasyon gibi ekonomik parametreleri tetiklediğinden ortak çalışma çok mühimdir. Merkez bankasının görevleri çeşitlilik gösterir ve zaman zaman değişiklik gösterir. Ekonomi değiştikçe merkez bankası politikaları da değişiklik gösterir.
Merkez Bankası’nın asli hedefi:
Merkez Bankasının temel amacı fiyat istikrarını sağlamaktır.
Merkez Bankası Görevleri
Merkez Bankası nın asli hedefi doğrultusunda uyguladığı en önemli 4 görevi şu şekilde açıklayabiliriz:
Para Basmak
Merkez bankası para basma yetkisine sahip olan tek kurumdur. Piyasa arzına, piyasa talebine, altın rezervine, döviz rezervine ve enflasyon verilerine göre her sene değişen miktarlarda para basılır. TCMB, para basarken TL’nin değer kaybetmemesi adına genellikle bastığı paranın değeri kadar altın ya da döviz rezerv eder. Bu sayede basılan paranın bir karşılığı olmuş olur ve TL’nin piyasada çoğalmasına rağmen değer kaybetmesinin önüne geçilir. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası gibi diğer ülkelerin merkez bankaları da para basma görevini üstlenmiştir. Amerika Merkez Bankası diğer adıyla FED dolar basan bir merkez bankasıdır. Dolar çoğu ülkede rezerv para birimi olarak kullanılır. Bu nedenle FED’in basacağı dolar miktarı çoğu ülkenin ekonomisini yakından ilgilendirir. Bir istisna olarak Avrupa Birliği(AB) Merkez Bankası, AB’ ülkelerinin para politikalarını birlikte belirler.
Faiz Oranlarını Belirlemek
Merkez bankasının görevleri arasında en önemli husus faiz oranlarıdır. Faiz oranları ülkelerin enflasyon verilerine yakın seyreder. Fakat bazı durumlarda ülkeye yatırımcı çekmek amacıyla faiz artırımı yapılır. Genellikle faiz artırımı yapıldığında kurlar düşer. Merkez Bankası kurlar arasındaki dengeyi sağlamak ve ülkenin para birimini korumak amacıyla politika faizlerinde değişiklik yapma yetkisine sahiptir. Bankalar Merkez bankasının duyurduğu faiz oranlarına göre mevduat faizlerini belirlerler. Faiz oranları enflasyonu yakından etkiler.
Rezerv Yönetimi Yapmak
Merkez bankaları ülkelerin para basması, dış borçlarını ödemesi, hazineye para aktarımı gibi birçok nedenle rezerv yönetimi yapmaktadır. Rezerv yönetiminde çoğu ülkenin ilk tercihi altın rezerv etmektir. Merkez bankasının görevleri arasında rezerv yönetimi uygulamak bulunmaktadır. Altın rezervinin geçmişten gelen bir gelenek olduğu söylenir. Altından sonraki en büyük rezerv hacmi dolar ile sağlanır. Doların rezerv para olarak seçilmesinin nedeni ticari anlaşmalarında en çok kullanılan para birimi olmasından kaynaklanır.
Döviz Kuru Politikası Uygulamak
Politik faaliyetler ve ekonomik altyapının gereğince yapılan döviz kuru politikası, ülkedeki özel sektörü yakından ilgilendirir. Döviz kurlarının yüksek olması ithalatı olumsuz etkilerken sanılanın aksine ülke dışında para biriminin değer kaybetmesi nedeniyle diğer ülkelerle ihracat yapılmasında kolaylık sağlar. Merkez bankası kur politikasıyla ülke içerisindeki ve ülke dışarısındaki işletmecilerin ithalat ve ihracat verilerini derinden etkiler. Merkez bankalarının genel tercihi kur oranlarını belirli bir seviyeden sonra sabit tutmaya çalışmaktır.
